ડિજિટલ છેતરપિંડી પર RBI એ મોટું પગલું ભર્યું, 25,000 રૂપિયા સુધીનું વળતર મળશે

RBI ના નવા નિયમો: સાયબર છેતરપિંડીથી ગ્રાહકોને રાહત, નવું માળખું તૈયાર

દેશભરમાં ડિજિટલ વ્યવહારોનો વ્યાપ ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યો છે, અને સરકાર અને નિયમનકારી સંસ્થાઓ સતત કેશલેસ અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન આપવા પર ભાર મૂકી રહી છે. જોકે, સાયબર છેતરપિંડી એક મોટો પડકાર બનીને ઉભરી આવી છે. ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે ઓનલાઈન છેતરપિંડીનો ભોગ બનેલા ગ્રાહકોને સમયસર રાહત કે તેમના નુકસાન માટે સંપૂર્ણ વળતર મળતું નથી.

આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ હવે આ દિશામાં નક્કર પગલાં લેવાની તૈયારી કરી છે. કેન્દ્રીય બેંક એક નવું માળખું રજૂ કરી રહી છે જેના હેઠળ ડિજિટલ છેતરપિંડીનો ભોગ બનેલા ગ્રાહકોને વળતર આપી શકાય છે. આનાથી પીડિતોને નાણાકીય રાહત તો મળશે જ, પરંતુ ડિજિટલ ચુકવણી પ્રણાલીમાં વિશ્વાસ પણ મજબૂત થશે.

ડિજિટલ છેતરપિંડી માટે ₹25,000 સુધીનું વળતર આપવામાં આવશે.

RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ શુક્રવારે જાહેરાત કરી હતી કે નાના મૂલ્યના છેતરપિંડીવાળા ડિજિટલ વ્યવહારોમાં થયેલા નુકસાન માટે ગ્રાહકોને ₹25,000 સુધીના નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે એક નવી સિસ્ટમ રજૂ કરવામાં આવશે.

ચાલુ નાણાકીય વર્ષની અંતિમ નાણાકીય નીતિની જાહેરાત કરતા, તેમણે જણાવ્યું હતું કે RBI ડિજિટલ ચુકવણીઓની સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે એક ડ્રાફ્ટ ફ્રેમવર્ક પણ બહાર પાડશે. આ માળખામાં વિલંબિત ક્રેડિટ અને વરિષ્ઠ નાગરિકો જેવા ચોક્કસ શ્રેણીના વપરાશકર્તાઓ માટે વધારાના પ્રમાણીકરણ પગલાં જેવા મિકેનિઝમ્સ પર વિચાર કરવામાં આવશે.

વિલંબિત ક્રેડિટ એટલે ચોક્કસ ડિજિટલ વ્યવહારોમાંથી મળેલી રકમ પ્રાપ્તકર્તાના ખાતામાં ક્રેડિટ કરવામાં ઇરાદાપૂર્વક વિલંબ, જેથી શંકાસ્પદ વ્યવહારો ઓળખી શકાય અને છેતરપિંડીની શક્યતા ઓછી થાય.

ગ્રાહક સુરક્ષા માટે ત્રણ નવા ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકા

ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું હતું કે ગ્રાહક હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે RBI ત્રણ નવા ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકા બહાર પાડશે.

પ્રથમ ડ્રાફ્ટ નાણાકીય ઉત્પાદનો અને સેવાઓના ખોટા વેચાણને સંબોધશે.

બીજો ડ્રાફ્ટ અનધિકૃત ઇલેક્ટ્રોનિક બેંકિંગ વ્યવહારોમાં ગ્રાહક જવાબદારી મર્યાદિત કરવાને સંબોધશે.

ત્રીજો ડ્રાફ્ટ દેવાની વસૂલાત, વસૂલાત એજન્ટોની નિમણૂક અને તેમની પ્રથાઓનું નિયમન કરવાને સંબોધશે.

ઓછા મૂલ્યના ડિજિટલ વ્યવહારોમાં થયેલા નુકસાન માટે વળતર માટેની પ્રસ્તાવિત પદ્ધતિ આ સુધારેલા માર્ગદર્શિકાનો ભાગ હશે. નોંધનીય છે કે અનધિકૃત ઇલેક્ટ્રોનિક વ્યવહારોમાં ગ્રાહકોની શૂન્ય અથવા મર્યાદિત જવાબદારી અંગેના હાલના નિયમો 2017 માં જારી કરવામાં આવ્યા હતા અને હવે વધતા ડિજિટલ ઉપયોગને ધ્યાનમાં રાખીને તેની સમીક્ષા કરવામાં આવી છે.

2017 ના નિયમોની સમીક્ષા શા માટે જરૂરી છે?

આરબીઆઈ ગવર્નરે જણાવ્યું હતું કે નાણાકીય ઉત્પાદનો અને સેવાઓના ખોટી રીતે વેચાણથી માત્ર ગ્રાહકોને જ નહીં પરંતુ નાણાકીય સંસ્થાઓને પણ નોંધપાત્ર નુકસાન થાય છે. તેથી, બેંક કાઉન્ટર પર વેચાતા તૃતીય-પક્ષ ઉત્પાદનો ગ્રાહકોની જરૂરિયાતો અને જોખમ સહનશીલતા સાથે સુસંગત હોય તેની ખાતરી કરવી જરૂરી છે.

આ માટે, જાહેરાત, માર્કેટિંગ અને વેચાણ સંબંધિત વિગતવાર માર્ગદર્શિકાનો ડ્રાફ્ટ ટૂંક સમયમાં જાહેર પરામર્શ માટે બહાર પાડવામાં આવશે. વધુમાં, બેંકો અને એનબીએફસીમાં દેવાની વસૂલાત અને વસૂલાત એજન્ટો સંબંધિત વિવિધ નિયમોની સમીક્ષા અને સુમેળ સાધવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

શહેરી સહકારી બેંકો માટે “મિશન સક્ષમ”

આરબીઆઈ ગવર્નરે “મિશન સક્ષમ” ની પણ જાહેરાત કરી હતી, જેનો હેતુ શહેરી સહકારી બેંકોની ક્ષમતા વધારવાનો છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પ્રાથમિક શહેરી સહકારી બેંકો નાણાકીય સમાવેશમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, અને તેમનો ભાવિ વિકાસ મજબૂત કુશળતા, તકનીકી કુશળતા અને કાર્યકારી સ્થિતિસ્થાપકતા પર આધાર રાખે છે.

મિશન સક્ષમ એક પ્રદેશ-વ્યાપી ક્ષમતા નિર્માણ અને પ્રમાણપત્ર માળખું બનાવશે, જે મોટા પાયે તાલીમ કાર્યક્રમો અને સમર્પિત શિક્ષણ પ્લેટફોર્મ દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવશે. આ પહેલમાં વિવિધ ભૂમિકાઓમાં આશરે 1.4 મિલિયન સહભાગીઓ સામેલ થશે, અને તાલીમ કાર્યક્રમો શક્ય તેટલી સ્થાનિક અને પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં હાથ ધરવામાં આવશે.