એલોન મસ્કની AI યોજના: AI ડેટા સેન્ટર્સને અવકાશમાં લઈ જવા માટે એક મોટી શરત
જેમ જેમ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા માટેની દોડ તીવ્ર બની રહી છે, તેમ તેમ તેને ચલાવવા માટે વિશાળ કમ્પ્યુટિંગ શક્તિ અને ઊર્જાની જરૂરિયાત પણ વધી રહી છે. આ જ કારણ છે કે વિશ્વની સૌથી મોટી ટેક કંપનીઓ પરંપરાગત ડેટા સેન્ટરોના વિકલ્પો શોધી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, ઉદ્યોગપતિ એલોન મસ્કે એક અનોખો અને ભવિષ્યવાદી વિચાર પ્રસ્તાવિત કર્યો છે – સીધા અવકાશમાં AI ડેટા સેન્ટર્સ સ્થાપવા.
અવકાશ-આધારિત AI ડેટા સેન્ટર્સ શું છે?
અવકાશ-આધારિત AI ડેટા સેન્ટર્સ હાલમાં ખ્યાલના તબક્કામાં છે. આ મોડેલ હેઠળ, પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં નેટવર્કમાં સેંકડો સૌર-સંચાલિત ઉપગ્રહો તૈનાત કરવામાં આવશે. એકસાથે, આ ઉપગ્રહો ChatGPT અથવા xAI ના Grok જેવા મોટા AI મોડેલ્સની વિશાળ કમ્પ્યુટિંગ જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરી શકે છે.
પૃથ્વી પર ડેટા સેન્ટર્સ માટે સૌથી મોટા પડકારો ઉચ્ચ પાવર વપરાશ અને ઠંડક પ્રણાલીઓની ઊંચી કિંમત છે. તેનાથી વિપરીત, અવકાશમાં લગભગ સતત સૂર્યપ્રકાશ અને કુદરતી રીતે ઠંડુ તાપમાન હોય છે, જે ઠંડક ખર્ચ ઘટાડે છે. સમર્થકો માને છે કે આ AI પ્રક્રિયાને વધુ ઊર્જા-કાર્યક્ષમ અને ખર્ચ-અસરકારક બનાવી શકે છે.
પડકારો વિના નથી:
જોકે, નિષ્ણાતો સંમત થાય છે કે આ માર્ગ સરળ નથી. અવકાશ કાટમાળ સાથે અથડામણનું જોખમ, કોસ્મિક રેડિયેશનથી હાર્ડવેર રક્ષણ, મર્યાદિત સમારકામની શક્યતાઓ અને ઉચ્ચ પ્રક્ષેપણ ખર્ચ સહિત અનેક મુખ્ય પડકારો બાકી છે.
કેટલાક વિશ્લેષકો કહે છે કે મર્યાદિત પરીક્ષણ 2027-28 સુધીમાં શરૂ થઈ શકે છે, પરંતુ મોટા પાયે અવકાશ-આધારિત AI ડેટા સેન્ટર નેટવર્ક 2030 પછી જ વ્યવહારીક રીતે શક્ય બનશે.
એલોન મસ્ક આ યોજના પર શા માટે ભાર મૂકી રહ્યા છે?
સ્પેસએક્સ પહેલેથી જ વિશ્વની સૌથી સફળ રોકેટ કંપનીઓમાંની એક છે અને સ્ટારલિંક દ્વારા હજારો ઉપગ્રહોને ભ્રમણકક્ષામાં તૈનાત કરી ચૂકી છે. જો ભવિષ્યમાં AI કમ્પ્યુટિંગ અવકાશમાં શિફ્ટ થાય છે, તો સ્પેસએક્સ આ શિફ્ટનો લાભ મેળવવા માટે શ્રેષ્ઠ સ્થિતિમાં રહેશે.
એલોન મસ્ક માને છે કે લાંબા ગાળે સૌર-સંચાલિત ડેટા સેન્ટરો માટે અવકાશ સૌથી ખર્ચ-અસરકારક વિકલ્પ સાબિત થઈ શકે છે. તેમણે તાજેતરમાં સંકેત આપ્યો હતો કે આગામી બે થી ત્રણ વર્ષમાં AI કમ્પ્યુટિંગ માટે અવકાશ સૌથી ખર્ચ-અસરકારક ઉકેલ હોઈ શકે છે. અહેવાલો અનુસાર, સ્પેસએક્સના સંભવિત IPOમાંથી એકત્ર કરાયેલા ભંડોળનો એક ભાગ AI ડેટા સેન્ટર ઉપગ્રહોના વિકાસમાં રોકાણ કરી શકાય છે.
મસ્ક આ રેસમાં એકલા નથી
અવકાશમાં AI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવાની રેસમાં એલોન મસ્ક એકલા નથી.
જેફ બેઝોસના બ્લુ ઓરિજિન લાંબા સમયથી ભ્રમણકક્ષામાં મોટા ડેટા સેન્ટરો માટે ટેકનોલોજી પર સંશોધન કરી રહ્યા છે. બેઝોસ માને છે કે અવિરત સૌર ઉર્જા અવકાશ-આધારિત ડેટા સેન્ટરોને પૃથ્વી પરના ડેટા સેન્ટરો કરતાં વધુ ખર્ચ-અસરકારક બનાવી શકે છે.
Nvidia-સમર્થિત સ્ટારક્લાઉડે તાજેતરમાં સ્ટારક્લાઉડ-1 ઉપગ્રહ લોન્ચ કર્યો, જે અત્યાર સુધીના સૌથી શક્તિશાળી AI ચિપ્સમાંથી એક, H100 થી સજ્જ છે. આ ઉપગ્રહ ખ્યાલની શક્યતા ચકાસવા માટે Google ના ઓપન-સોર્સ AI મોડેલો ચલાવી રહ્યો છે.
વધુમાં, Google પ્રોજેક્ટ સનકેચર હેઠળ સૌર-સંચાલિત ઉપગ્રહોને જોડીને ભ્રમણકક્ષા AI ક્લાઉડ બનાવવાની યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. ચીને આગામી પાંચ વર્ષમાં ગીગાવોટ-સ્કેલ સ્પેસ ક્લાઉડ AI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવાની યોજના જાહેર કરી છે.
શું AI નું ભવિષ્ય ખરેખર અવકાશમાં છે?
આ ટેકનોલોજી હાલમાં પ્રાયોગિક અને પ્રારંભિક વિકાસ તબક્કામાં છે, પરંતુ તે સ્પષ્ટ છે કે AI ની વધતી માંગ કંપનીઓને પૃથ્વીની બહાર વિચારવા માટે મજબૂર કરી છે. જો ટેકનિકલ અને આર્થિક પડકારોનો સામનો કરવામાં આવે તો, આગામી દાયકામાં જગ્યા એઆઈ ડેટા સેન્ટરો માટે એક નવું અને મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્ર બની શકે છે.
