Tax savings: શું HRA નિયમોમાં મોટો ફેરફાર થશે?
જ્યારે કર બચાવવાની વાત આવે છે, ત્યારે મોટાભાગના લોકો પોતાને કલમ 80C, PPF અથવા આરોગ્ય વીમા સુધી મર્યાદિત રાખે છે. જોકે, પગારદાર વ્યક્તિઓ માટે, હાઉસ રેન્ટ એલાઉન્સ (HRA) એ એક સાધન છે જે દર વર્ષે લાખો રૂપિયાની આવક કરમુક્ત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
HRA ની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા એ છે કે અન્ય કર મુક્તિઓથી વિપરીત, તેની કોઈ નિશ્ચિત મહત્તમ મર્યાદા નથી. આ જ કારણ છે કે મોટી સંખ્યામાં કરદાતાઓ હજુ પણ જૂની કર વ્યવસ્થાને પસંદ કરે છે. જ્યારે નવી કર પ્રણાલી સરળ દેખાઈ શકે છે, તે HRA જેવી નોંધપાત્ર મુક્તિઓ આપતી નથી.
HRA સંપૂર્ણપણે અમર્યાદિત કેમ નથી?
તકનીકી રીતે, HRA પર કોઈ મર્યાદા નથી, પરંતુ કર મુક્તિની ગણતરી એક નિશ્ચિત સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે. કર મુક્તિ આ ત્રણ રકમમાંથી સૌથી ઓછી રકમ જેટલી છે:
- નોકરીદાતા પાસેથી મળેલ HRA
- પગારના 10% થી વધુ ભાડું ચૂકવવામાં આવે છે
- મેટ્રો શહેરમાં રહેતા હોય તો પગારના 50% અથવા નોન-મેટ્રો શહેરમાં રહેતા હોય તો 40%
અહીં પગારનો અર્થ ફક્ત મૂળભૂત આવક નથી, પરંતુ મૂળભૂત આવક વત્તા DA + કમિશન (જો પગારનો ભાગ હોય તો) છે. આનો અર્થ એ છે કે HRA લાભ સીધો તમારા પગાર માળખા અને ભાડાની રકમ પર આધાર રાખે છે.
જૂની વિરુદ્ધ નવી કર વ્યવસ્થા: અહીં વાસ્તવિક તફાવત છે
કર નિષ્ણાત નીરજ અગ્રવાલ (ભાગીદાર, નાંગિયા & કંપની LLP) ના મતે, HRA જૂની કર વ્યવસ્થામાં સૌથી મજબૂત મુક્તિઓમાંની એક છે. યોગ્ય આયોજન સાથે, તે ઘણા કિસ્સાઓમાં નવી કર વ્યવસ્થા કરતાં જૂની વ્યવસ્થાને વધુ ફાયદાકારક બનાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો વાર્ષિક રૂ. 15 લાખ કમાતી વ્યક્તિ HRAનો દાવો કરતી નથી, તો નવી કર વ્યવસ્થા સસ્તી લાગી શકે છે. પરંતુ એકવાર HRA ઉમેરવામાં આવે, તો જૂની કર વ્યવસ્થા હેઠળ કર જવાબદારી સ્પષ્ટપણે ઓછી થઈ જાય છે.
HRA: ઉચ્ચ પગાર ધરાવતા વ્યક્તિઓ માટે ગેમ-ચેન્જર
જો કોઈ વ્યક્તિ વાર્ષિક ₹30 લાખ કમાય છે અને મુંબઈ જેવા મેટ્રો શહેરમાં રહે છે, જ્યાં ભાડા ઊંચા છે, તો HRA દ્વારા લાખો રૂપિયા કરમુક્ત કરી શકાય છે.
આવા કિસ્સાઓમાં, જૂની કર પ્રણાલી નવી સિસ્ટમ કરતાં સ્પષ્ટ ફાયદો ધરાવે છે. આ જ કારણ છે કે મોટા શહેરોમાં કામ કરતા કોર્પોરેટ વ્યાવસાયિકો HRA ને મુખ્ય કર બચતકાર માને છે.
બજેટ 2026 માં કયા ફેરફારો જરૂરી છે?
કરદાતાઓ બજેટ 2026 માં HRA માં સુધારાની આશા રાખી રહ્યા છે. નિષ્ણાતો માને છે કે વર્તમાન નિયમો હવે જમીની વાસ્તવિકતા સાથે મેળ ખાતા નથી.
આજે, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, પુણે, ગુરુગ્રામ અને નોઈડા જેવા શહેરોમાં ભાડા મુંબઈ અને દિલ્હી સાથે તુલનાત્મક છે, અથવા ઘણા કિસ્સાઓમાં તેનાથી પણ વધારે છે, છતાં તેઓ હજુ પણ કર નિયમો હેઠળ નોન-મેટ્રો શહેરો માનવામાં આવે છે.
નીરજ અગ્રવાલના મતે, આ શહેરોને મેટ્રો શ્રેણીમાં સમાવવા જોઈએ જેથી ત્યાં કામ કરતા કર્મચારીઓને પણ 50% સુધી HRA મુક્તિ મળી શકે.
HRA ને ઇન્ડેક્સ સાથે જોડવાનું સૂચન
ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ ડૉ. સુરેશ સુરાણા કહે છે કે એપ્રિલ 2026 થી અમલમાં આવી રહેલા નવા આવકવેરા કાયદાને ધ્યાનમાં રાખીને, HRA નિયમોને વધુ તાર્કિક બનાવવાની જરૂર છે.
તેમના મતે, HRA ને સરકારી હાઉસિંગ ઇન્ડેક્સ સાથે જોડવું જોઈએ—જેમ કે CPI-હાઉસિંગ અથવા NHB RESIDEX. આ ભાડાના ફુગાવાના આધારે HRA ને આપમેળે સમાયોજિત કરશે, જેનાથી વારંવાર નિયમમાં ફેરફારની જરૂરિયાત દૂર થશે.
પરિવારને ભાડું ચૂકવીને HRA નો દાવો કરવો કેટલો સલામત છે?
કાયદો માતાપિતા અથવા દાદા-દાદીને ભાડું ચૂકવીને HRA નો દાવો કરવાની મંજૂરી આપે છે, પરંતુ સમગ્ર વ્યવહાર વાસ્તવિક છે.
આ માટે જરૂરી છે—
લેખિત ભાડા કરાર
બેંક દ્વારા ભાડાની ચુકવણી
આવકવેરા રિટર્ન (ITR) માં મકાનમાલિક દ્વારા ભાડાની આવકનો ખુલાસો
જોકે, જીવનસાથીને ભાડું ચૂકવીને HRA નો દાવો કરવો ઘણીવાર કર વિભાગ દ્વારા ચકાસણી હેઠળ આવે છે, તેથી વધારાની સાવધાની જરૂરી છે.
નિષ્કર્ષ
HRA જૂના કર વ્યવસ્થાનો આધાર રહે છે. જોકે, બદલાતા સમય, વધતા ભાડા અને નવા કર કાયદાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, બજેટ 2026 માં તેના નિયમોમાં સુધારો કરવો જરૂરી બની ગયો છે. જો આવું થાય, તો લાખો પગારદાર કરદાતાઓને સીધો અને નોંધપાત્ર લાભ મળી શકે છે.
