આ રોજિંદી વસ્તુ મગજનો સૌથી મોટો દુશ્મન નીકળે છે, ૯૯% લોકો તેને દરરોજ ખાય છે.

ખાંડ મગજને કેવી રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે?

આજકાલ લોકો તળેલા ખોરાક, જંક ફૂડ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ટાળવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ એક ઘટક એવો છે જેનો ઉપયોગ લગભગ દરેક ઘરમાં થાય છે અને તે મગજ માટે સૌથી હાનિકારક માનવામાં આવે છે – ખાંડ, ખાસ કરીને સફેદ ખાંડ અને મીઠા પીણાંમાં જોવા મળતી ખાંડ.

ડોક્ટરો અને તાજેતરના સંશોધનો અનુસાર, વધુ પડતી ખાંડનું સેવન ફક્ત વજન વધારવા અથવા ડાયાબિટીસ માટે જોખમી પરિબળ નથી; તે મગજના ધુમ્મસ, યાદશક્તિ ગુમાવવી, ડિપ્રેશન અને અલ્ઝાઇમર જેવા ગંભીર રોગોનું જોખમ પણ વધારી શકે છે.

શા માટે રોજિંદા ખાંડ સૌથી મોટો ખતરો બની રહી છે

ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, પ્રખ્યાત ન્યુરોલોજીસ્ટ ડૉ. ઓસ્ટિન પર્લમુટર (એમડી) કહે છે કે મગજ માટે સૌથી હાનિકારક વસ્તુ તળેલા ખોરાક નથી, પરંતુ રોજિંદા ખાંડ છે – ખાસ કરીને પ્રવાહી ખાંડ, એટલે કે, ઠંડા પીણાં, મીઠાઈવાળા રસ અને ખાંડવાળી કોફી અને ચા.

આશ્ચર્યજનક રીતે, લગભગ 99% લોકો ચા, કોફી, બિસ્કિટ, મીઠાઈઓ અથવા પેકેજ્ડ પીણાં દ્વારા દરરોજ કોઈને કોઈ સ્વરૂપમાં ખાંડનો ઉપયોગ કરે છે.

ખાંડ મગજને કેવી રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે?

૧. બ્લડ સુગરમાં વધારો અને ક્રેશ
વધુ પડતી ખાંડના સેવનથી બ્લડ સુગર વધે છે અને પછી ઝડપથી ઘટી જાય છે. આ સીધી મગજ પર અસર કરે છે, જેના કારણે મગજમાં ધુમ્મસ, ચીડિયાપણું અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે.

૨૦૨૫નો હેલ્થલાઇન રિપોર્ટ સૂચવે છે કે ઉચ્ચ-GI ખાંડ હિપ્પોકેમ્પસ (યાદશક્તિમાં સામેલ મગજનો ભાગ) ને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

૨. મગજમાં બળતરા
વધુ ખાંડવાળો ખોરાક મગજમાં બળતરા વધારે છે. ૨૦૨૫ના ન્યુરોસાયન્સ અભ્યાસો અનુસાર, વધુ ખાંડનું સેવન BDNF (મગજ-વ્યુત્પન્ન ન્યુરોટ્રોફિક ફેક્ટર) ઘટાડે છે, જે ચેતાકોષોને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે. આ શીખવાની અને યાદશક્તિને અસર કરે છે.

૩. ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર અને ‘ટાઇપ ૩ ડાયાબિટીસ’
ઘણા ડોકટરો હવે અલ્ઝાઇમર રોગને ‘ટાઇપ ૩ ડાયાબિટીસ’ કહી રહ્યા છે કારણ કે વધુ પડતી ખાંડ મગજને ઇન્સ્યુલિન પ્રતિરોધક બનાવે છે.

૨૦૨૫માં ધ લેન્સેટમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસ મુજબ, ઉચ્ચ ખાંડનું સ્તર મગજની રક્તવાહિનીઓને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી ડિમેન્શિયાનું જોખમ વધે છે.

૪. વ્યસનકારક અસરો અને વ્યસન
ખાંડ મગજની પુરસ્કાર પ્રણાલીને દવાની જેમ જ સક્રિય કરે છે. આ મીઠાઈઓ માટે તૃષ્ણા વધારે છે અને તેને છોડવાનું મુશ્કેલ બનાવે છે.

WHO અનુસાર, દૈનિક મફત ખાંડનું સેવન કુલ કેલરીના 5-10% થી વધુ ન હોવું જોઈએ, પરંતુ મોટાભાગના લોકો આનાથી ઘણું વધારે ખાય છે.

5. બાળકોના મગજ પર વધુ પડતી અસર
નાના બાળકોમાં ખાંડવાળા પીણાંનું વધુ પડતું સેવન ADHD, ધ્યાન સમસ્યાઓ અને પાછળથી IQ ઘટવા સાથે સંકળાયેલું છે.

2025 ના કોરિયન અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે 2 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો જે દરરોજ 200 મિલીથી વધુ ખાંડવાળા પીણાં પીવે છે તેમને ADHD થવાનું જોખમ વધારે છે.

તમારા મગજનું રક્ષણ કેવી રીતે કરવું?

• ચા અને કોફીમાં ખાંડ ઓછી કરો અથવા સંપૂર્ણપણે દૂર કરો.
• પેકેજ્ડ જ્યુસ, સોડા અને એનર્જી ડ્રિંક્સથી દૂર રહો.
• મીઠાઈઓ માટે, તાજા ફળો ખાઓ, જે ફાઇબરથી ભરપૂર હોય છે.
• ઘરે બનાવેલા ખોરાક, આખા અનાજ, બદામ અને લીલા શાકભાજી વધુ ખાઓ.
• જો તમારે મીઠાઈઓનું સેવન કરવું જ હોય, તો ખૂબ મર્યાદિત માત્રામાં મધ અથવા ગોળનો ઉપયોગ કરો.