UPI: ફક્ત બે એપ 80% UPI વ્યવહારોનું સંચાલન કરે છે, જેનાથી જોખમ વધે છે: IFF
ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટનો ચહેરો બદલી નાખનાર UPIનો ઉપયોગ હવે દરેક ખૂણે થઈ રહ્યો છે. જોકે, ઈન્ડિયા ફિનટેક ફાઉન્ડેશન (IFF) એ સરકાર અને RBI ને ચેતવણી આપી છે કે દેશની ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ વધતા જતા એકાગ્રતાના જોખમનો સામનો કરી રહી છે.
80% વ્યવહારો ફક્ત બે એપ્સના હાથમાં કેન્દ્રિત છે
IFF અનુસાર, ભારતમાં 80% થી વધુ UPI વ્યવહારો ફક્ત બે મુખ્ય મોબાઇલ પેમેન્ટ એપ્સ દ્વારા કરવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે જો આમાંથી કોઈપણ એક એપ ખોરવાઈ જાય, તો સમગ્ર UPI નેટવર્કને અસર થઈ શકે છે.
ફિનટેક કંપનીઓ તરફથી ચેતવણી
29 ઓક્ટોબર, 2025 ના રોજ લખેલા પત્રમાં, IFF એ જણાવ્યું હતું કે UPI હાલમાં એકાગ્રતાના ગંભીર જોખમનો સામનો કરી રહ્યું છે. તેમણે સરકાર, RBI અને NPCI ને સ્પર્ધા વધારવા અને નાની એપ્સ માટે તકો પૂરી પાડવા વિનંતી કરી.
UPI માં રેકોર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન
NPCI ડેટા અનુસાર, સપ્ટેમ્બર 2025 માં UPI દ્વારા 19.63 અબજ વ્યવહારો કરવામાં આવ્યા હતા, જેનું કુલ મૂલ્ય આશરે ₹24.90 લાખ કરોડ હતું. ઓગસ્ટમાં આ આંકડો 20 અબજને વટાવી ગયો હતો. આ દર્શાવે છે કે ડિજિટલ વ્યવહારો ઝડપથી વધી રહ્યા છે, પરંતુ મોટાભાગનો વ્યવસાય અમુક પસંદગીની કંપનીઓ દ્વારા નિયંત્રિત છે.
સરકાર અને RBI માટે સૂચનો
પત્રમાં, IFF એ સૂચન કર્યું હતું કે UPI પ્રમોશન નીતિમાં ફેરફાર કરીને નાના અને નવી એપ્લિકેશનોને વધુ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે, જેથી બજારમાં સ્પર્ધા જાળવી શકાય અને એકાધિકાર દૂર થાય.
એકાગ્રતા જોખમ શું છે?
એકાગ્રતા જોખમનો અર્થ એ છે કે સિસ્ટમ થોડા ખેલાડીઓ પર વધુ પડતી નિર્ભર બની જાય છે. UPI ના કિસ્સામાં, જો ફક્ત બે એપ્લિકેશનો 80% વ્યવસાયનું સંચાલન કરે છે, તો તકનીકી ખામી, સાયબર હુમલો અથવા નીતિ વિવાદ સમગ્ર રાષ્ટ્રીય ચુકવણી નેટવર્કને સ્થગિત કરી શકે છે.
