ભારત સંઘ વિરુદ્ધ X: કર્ણાટક હાઈકોર્ટનો મુખ્ય ચુકાદો
ભારત સરકાર અને એલોન મસ્કની કંપની X (અગાઉ ટ્વિટર) વચ્ચે ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈમાં કર્ણાટક હાઈકોર્ટે સરકારની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે વિદેશી કંપનીઓને ભારતીય બંધારણ હેઠળ વાણી સ્વાતંત્ર્યનો અધિકાર નથી. આ અધિકાર ફક્ત ભારતીય નાગરિકો માટે અનામત છે.
શું વાત હતી?
માર્ચ 2025 માં, X એ સરકાર વિરુદ્ધ અરજી દાખલ કરી હતી. કંપનીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે સરકાર તેને “સહયોગ પોર્ટલ” દ્વારા ચોક્કસ એકાઉન્ટ્સ અને પોસ્ટ્સ દૂર કરવાનો આદેશ આપી રહી છે. X એ પોર્ટલને સેન્સરશીપ સાધન ગણાવ્યું હતું, દલીલ કરી હતી કે આ પ્રક્રિયા પારદર્શક નથી અને વાણી સ્વાતંત્ર્યનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
જોકે, હાઈકોર્ટે આ દલીલને ફગાવી દીધી હતી, એમ કહીને કે X ભારતીય નાગરિક ન હોવાથી, તે કલમ 19 (અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા) નો લાભ મેળવી શકતો નથી.
કોર્ટના મુખ્ય અવલોકનો
કર્ણાટક હાઈકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે:
- ભારતીય બંધારણની કલમ 19 ફક્ત ભારતીય નાગરિકોને જ આ અધિકાર આપે છે.
- કોઈપણ વિદેશી કંપની કે વ્યક્તિ જે ભારતીય નાગરિક નથી તે આ કલમનો ઉપયોગ કરી શકતી નથી.
‘સહયોગ પોર્ટલ’ શું છે?
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર વાંધાજનક અથવા ગેરકાયદેસર સામગ્રી દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી અને સરળ બનાવવા માટે સરકારે સહાય પોર્ટલ શરૂ કર્યું. ગૂગલ, લિંક્ડઇન, માઇક્રોસોફ્ટ, મેટા અને શેરચેટ જેવી કંપનીઓ આ પોર્ટલ સાથે સંકળાયેલી છે.
જોકે, આ પોર્ટલ તેની શરૂઆતથી જ વિવાદોમાં ફસાયેલું છે. ખેડૂતોના વિરોધ અને અન્ય સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ દરમિયાન, સરકારે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર પ્રશ્નો ઉભા કરતી ઘણી પોસ્ટ્સ દૂર કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
