Smartphone: ચીનને પાછળ છોડીને: ભારતે મોબાઇલ નિકાસમાં નવો રેકોર્ડ બનાવ્યો
ભારતના સ્માર્ટફોન ઉદ્યોગે ઇતિહાસ રચ્યો છે. લાંબા સમયથી, ચીનને આ ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટો ખેલાડી માનવામાં આવતો હતો, પરંતુ હવે ભારતે તેની બરાબરી જ નહીં પણ તેને પાછળ છોડીને યુએસ માર્કેટમાં પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું છે. આ માહિતી તાજેતરમાં PIB દ્વારા રિસર્ચ ફર્મ કેનાલિસના એક અહેવાલને ટાંકીને શેર કરવામાં આવી હતી.
મેક ઇન ઇન્ડિયા અને PLI યોજનાનો મોટો પ્રભાવ
મોબાઇલ ઉત્પાદનમાં આ પરિવર્તન રાતોરાત થયું ન હતું. 2014 પછી શરૂ કરાયેલ “મેક ઇન ઇન્ડિયા” પહેલ અને પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાએ આ ક્ષેત્રને નવી દિશા આપી. આ યોજનાઓને કારણે, ભારતમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને મોબાઇલ ફોન ઉત્પાદનની ગતિ પહેલા કરતા અનેક ગણી વધી.
એપ્રિલ-જૂન 2025 ની સિદ્ધિ
કેનાલિસના ડેટા અનુસાર, 2025 ના બીજા ક્વાર્ટર (એપ્રિલ-જૂન) માં યુએસ મોકલવામાં આવેલા 44% સ્માર્ટફોન ભારતમાં બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ આંકડો ગયા વર્ષ કરતા ત્રણ ગણો વધારે છે. તે જ સમયે, ચીનનો હિસ્સો, જે પહેલા 61% હતો, તે ઘટીને માત્ર 25% થઈ ગયો. આ ફેરફાર માત્ર ભારતની ઉત્પાદન ક્ષમતાને જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલામાં ભારતની વધતી જતી તાકાતને પણ દર્શાવે છે.
૧૦ વર્ષની મોટી છલાંગ
ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનની વાત કરીએ તો, ૨૦૧૪-૧૫માં તે ૧.૯ લાખ કરોડ રૂપિયા હતું, જે ૨૦૨૪-૨૫માં ૧૧.૩ લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચ્યું – એટલે કે લગભગ ૬ ગણો વધારો. મોબાઈલ ફોનનું ઉત્પાદન ૧૮,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધીને ૫.૪૫ લાખ કરોડ રૂપિયા થયું. મોબાઈલ નિકાસમાં પણ તેજી આવી, જે ૨૦૧૪-૧૫માં ૧,૫૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધીને ૨૦૨૪-૨૫માં ૨ લાખ કરોડ રૂપિયા થઈ ગઈ.
ઉત્પાદન એકમોમાં રેકોર્ડ વધારો
૨૦૧૪-૧૫માં ફક્ત ૨ મોબાઈલ ઉત્પાદન ફેક્ટરીઓ હતી, પરંતુ હવે આ સંખ્યા વધીને ૩૦૦ થઈ ગઈ છે. આયાત પર નિર્ભરતા લગભગ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. પહેલા ૭૫% મોબાઈલ ફોન વિદેશથી આવતા હતા, હવે તે ઘટીને માત્ર ૦.૦૨% થઈ ગયા છે.
એકંદરે, ભારતનો સ્માર્ટફોન ક્ષેત્ર હવે ફક્ત સ્થાનિક માંગને જ પૂર્ણ કરી રહ્યું નથી પરંતુ અમેરિકા જેવા મોટા બજારોમાં પણ અગ્રણી સ્થાન ધરાવે છે. આ ભારતની નવી આર્થિક શક્તિનું એક મજબૂત ઉદાહરણ છે.
