Supreme Court: સુપ્રીમ કોર્ટે IMAની અરજી બંધ કરી, નિયમ 170 પરનો પ્રતિબંધ હટાવ્યો
સુપ્રીમ કોર્ટે આયુર્વેદ અને વૈકલ્પિક દવાની ભ્રામક જાહેરાતો પર ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈનો પ્રકરણ બંધ કરી દીધો છે. ઈન્ડિયન મેડિકલ એસોસિએશન (IMA) ની અરજી પર સુનાવણી કરતા કોર્ટે કહ્યું કે અરજીમાં માંગવામાં આવેલી મોટાભાગની રાહત પહેલાથી જ આપવામાં આવી છે, તેથી હવે તેના પર આગળ વધવાની જરૂર નથી.
આ સાથે, કોર્ટે ડ્રગ્સ એન્ડ મેજિક રેમેડીઝ એક્ટ, 1954 ના નિયમ 170 ને દૂર કરવા પરનો વચગાળાનો સ્ટે પણ હટાવી દીધો અને તમામ પક્ષોને હાઇકોર્ટમાં આ મુદ્દો ઉઠાવવાની મંજૂરી આપી.
કોર્ટે શું કહ્યું?
જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના અને જસ્ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથનની બેન્ચે સ્પષ્ટતા કરી –
“જ્યાં સુધી દવાના ઉત્પાદનની મંજૂરી છે, ત્યાં સુધી અમે તેની જાહેરાત પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદી શકીએ નહીં.”
કોર્ટે એ પણ સ્વીકાર્યું કે જાહેરાતને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાથી વેપારની સ્વતંત્રતા પર અસર થઈ શકે છે. તે જ સમયે, સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કહ્યું કે આવી ફરિયાદો માટે પહેલાથી જ કાનૂની માર્ગ અસ્તિત્વમાં છે અને “સામાન્ય માણસની સમજને ઓછો અંદાજ ન આપવો જોઈએ”.
નિયમ 170 શું હતો?
નિયમ ૧૭૦ ગેરમાર્ગે દોરનારા અને અતિશયોક્તિપૂર્ણ દાવાઓ સાથે જાહેરાતોને નિયંત્રિત કરે છે.
- આયુષ મંત્રાલયે ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૪ ના રોજ તેને દૂર કરી હતી.
- સુપ્રીમ કોર્ટે ૨૭ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૪ ના રોજ દૂર કરવા પર સ્ટે આપ્યો હતો.
- હવે આ સ્ટે સમાપ્ત થઈ ગયો છે.
પૃષ્ઠભૂમિ: IMA વિરુદ્ધ પતંજલિ વિવાદ
આ કેસ ફક્ત નિયમ ૧૭૦ વિશે નહોતો, પરંતુ IMA અને પતંજલિ વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલતા વિવાદનો ભાગ હતો. IMA એ આરોપ લગાવ્યો હતો કે કેટલીક આયુર્વેદિક જાહેરાતોમાં કેન્સર જેવા ગંભીર રોગોનો ઇલાજ કરવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો, જે દર્દીઓને ગેરમાર્ગે દોરે છે.
૨૦૨૪ માં, આ મામલે ઘણી વખત અવમાનના નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી, માફી માંગવામાં આવી હતી અને કોર્ટે ઘણા રાજ્યોને કડક ચેતવણી આપી હતી.
જાહેરાત ઉદ્યોગ માટે નવો ફેરફાર
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશો પર, માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે ૪ જૂન, ૨૦૨૪ ના રોજ એક ઓનલાઈન પોર્ટલ શરૂ કર્યું, જ્યાં બધા જાહેરાતકર્તાઓને ટીવી, રેડિયો, પ્રિન્ટ અને ડિજિટલ જાહેરાતો માટે સ્વ-ઘોષણા પ્રમાણપત્રો પ્રદાન કરવા જરૂરી છે.
મુખ્ય વાત
આ નિર્ણય આયુર્વેદ અને એલોપેથી વચ્ચે સંતુલન જાળવવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. હવે ભ્રામક જાહેરાતો પર દેખરેખ રાખવાની જવાબદારી વધુ રાજ્યો અને નિયમનકારોના હાથમાં આવી ગઈ છે.
